داراى آهن است و ديگرى قليائى است ؛ آن يك ماده‌اى مايل به زرد و قابض ته‌نشين مىكند ، اين يك هنگامى كه ماده‌اى اسيدى به آن اضافه شود ، به جوش مىافتد . در سيامرگال « 19 » نزديك كياسر « 20 » از نوك تپه‌اى كه سراسر پوشيده از مواد رسوبى است ، چشمهء داغى مىجوشد ، درحالىكه از قيف آن آبى كه چون سنگ سخت مىشود جريان دارد و از يكى از دهانه‌هاى آن آب ترش بيرون مىزند . بين سمنان و سنگسر در فاصلهء شش ميل از شهر اول و دو ميل از شهر دوم در وسط دره‌اى كه حدود نيم ميل طول و همين اندازه عرض دارد چشمه - هاى آب گرم متعدد وجود دارد كه بلورهاى نمك از آنها رسوب مىكند و دور تا دور آن شوره زده است . نه‌چندان دور از آن موضع ، ويرانه‌هاى پانصد خانه ، حمام و مسجد به چشم مىخورد كه مار ، عقرب و رطيل بسيارى در آنها لانه كرده است و پشه‌هاى بيشمار در آنجا به صورت گروه‌گروه اقامت گزيده‌اند . در آن نزديكى هيچ آب شيرين نيست مگر آبگيرى كه در فاصلهء ربع فرسخ بر فراز دره‌اى قرار گرفته و چنان پر از زالوست كه در هريك كيلوگرم آب آن صد زالو زندگى مىكند . در عوض در حول‌وحوش آن باز بسيارى چشمه‌هاى آب گرم تلخ‌مزه وجود دارد كه طرف توجه و مورد بازديد بسيارى از مردم است . اين همه تبديل به جوئى مىشوند و آن جوى به طرف سمنان جريان دارد . آنچه گفته شد تا اينجا اطلاعات شاهزاده عباسقلى بود دربارهء مازندران . از چشمه‌هاى درمانى ساير ولايات اينها را به اطلاع من رسانده‌اند : در ناحيهء تنكابن در ميدان بالا سادات محله چشمه‌هاى آب معدنى گوگردى بسيار داغ وجود دارد كه مورد توجه مردم است . نه فرسخ به طرف شمال از اورميه ، و نيم فرسخ از زندشت « 21 » چشمه‌هاى گوگردى آب گرم وجود دارد ؛ و از همين قبيل چشمه‌ها در جنوب غربى اروميه نزديك خرم‌آباد وجود دارد به اسم « درمان آب » . بين اصفهان و يزد ، در هشت فرسخى شهر ، نخستين حمام گوگردى گرمى است كه خيلى مورد توجه و مراجعهء مردم است و وارتون نام دارد . در نيمه راه بين تبريز و اردبيل حمامهاى مشهور به سراب وجود دارد و حمامهاى ديگرى نيز در چمن‌اوجان ، نزديك تبريز هست . بين همدان و سنه از طريق اسفندآباد حمامهاى گرم گرگر قرار دارد . نزديك شهر قزوين حمام فوق العاده مشهورى است كه شاه مرحوم محمد شاه براى معالجهء نقرس خود از آن استفاده مىكرد و اين حمام مجاور حمامهاى بسيار ديگرى است كه در طول سفيدرود زير منجيل قرار دارند . دورتادور دامنهء كوه دماوند بسيارى از چشمه‌هاى معدنى وجود دارد كه

--> ( 19 ) . در اصل Sia Mergal جائى به اين اسم در مراجع جغرافيائى يافته نشد . - م . ( 20 ) . در اصل Kai - usser . - م . ( 21 ) . جائى به اين نام در مراجع جغرافيائى ديده نشد . - م .